Informacja o Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

Wstęp
Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2003r. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.) została uchwalona w dniu 24 kwietnia 2003 roku. Jest to podstawowy akt prawny regulujący kwestie związane z działalnością organizacji pozarządowych w Polsce i ich relacji z organami administracji publicznej. Znajdują się w niej zagadnienia związane z prowadzeniem działalności pożytku publicznego przez organizacje pozarządowe, sposoby uzyskania przez organizację statusu organizacji pożytku publicznego oraz kwestie dotyczące nadzoru nad ich działalnością. Zawiera także informacje odnośnie trybu, zasad i form zlecania realizacji zadań publicznych przez administrację publiczną organizacjom pozarządowym, a także warunki wykonywania świadczeń przez wolontariuszy.

Definicja organizacji pozarządowej oraz działalności pożytku publicznego
Zgodnie z ustawą do organizacji pozarządowych zalicza się stowarzyszenia, fundacje oraz utworzone na podstawie przepisów ustaw osoby prawne lub jednostki nieposiadające osobowości prawnej, które nie są jednostkami sektora finansów publicznych oraz które nie działają w celu osiągnięcia zysku. Działalnością pożytku publicznego jest natomiast działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizację pozarządową, stowarzyszenie jednostek samorządu terytorialnego lub podmiotów kościelnych, których cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego, w sferze zadań publicznych, które zostały wymienione w art. 4 ustawy. Do zadań tych zaliczono m.in. pomoc społeczną, działalność charytatywną, ochronę i promocję zdrowia, promocję zatrudnienia, kulturę, naukę, oświatę i wychowanie, ekologię i dziedzictwo przyrodnicze, upowszechnianie, ochronę wolności oraz praw człowieka, działania na rzecz integracji europejskiej, a także promocję i organizację wolontariatu.

Organizacje pożytku publicznego
Ustawa reguluje zagadnienia związane z możliwością uzyskania przez organizacje statusu organizacji pożytku publicznego. Może o niego ubiegać się organizacja pozarządowa, która prowadzi swą działalność na rzecz ogółu społeczności lub określonej grupy wyodrębnionej ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub materialną w stosunku do społeczeństwa (w odniesieniu do stowarzyszeń działalność może być prowadzona również na rzecz członków). Organizacja jest też zobowiązana do zapewnienia przejrzystości prowadzonej działalności merytorycznej i finansowej, a także wewnętrznej kontroli i sprawozdawczości. Organizacje posiadające status pożytku publicznego są zwolnione z podatku dochodowego, od nieruchomości, podatku od czynności cywilnoprawnych, opłaty skarbowej oraz opłat sądowych. Organizacja uzyskuje ten status w momencie wpisania właściwej informacji w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Ustawa wprowadza możliwość przekazywania przez osoby fizyczne 1% podatku dochodowego na rzecz organizacji pożytku publicznego. Podatnik może dokonać wpłaty na konto organizacji, a następnie odliczyć od swojego podatku dochodowego całość lub część wpłaconej kwoty - maksymalnie do wysokości 1% należnego podatku - oraz wykazać to w rocznym formularzu PIT. Nadzór nad działalnością organizacji pożytku publicznego sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, który może powierzyć przeprowadzenie kontroli marszałkowi województwa.

Działalność statutowa organizacji
Organizacja może pełnić swoją działalność statutową w formie nieodpłatnej bądź odpłatnej. Działalnością nieodpłatną pożytku publicznego jest świadczenie usług, za które organizacja nie pobiera wynagrodzenia. Działalnością odpłatną natomiast jest działalność w zakresie wykonywania zadań należących do sfery zadań publicznych wymienionych w art. 4 ustawy w ramach realizacji celów statutowych, za którą organizacja pobiera wynagrodzenia. Do działalności odpłatnej zalicza się także sprzedaż towarów lub usług wytworzonych lub świadczonych przez osoby bezpośrednio korzystające z działalności pożytku publicznego oraz sprzedaż przedmiotów darowizn na cele związane z prowadzeniem działalności pożytku publicznego.

Zlecanie realizacji zadań publicznych
Ustawa określa także zasady zlecania realizacji zadań publicznych przez organy administracji publicznej. Charakteryzuje szczegółowo wszystkie elementy związane z procedurą dotyczącą ogłaszania otwartych konkursów ofert na wykonanie zadań publicznych m.in. formy wsparcia, zasady ogłaszania konkursu i rozpatrywania złożonych na konkurs ofert. Ustawa nakłada obowiązek współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi w sferze zadań publicznych, określonych w ustawie. Współpraca ta może polegać na:

1. Zlecaniu organizacjom pozarządowym realizacji zadań publicznych w postaci wsparcia wykonania zadania realizowanego przez organizację poprzez udzielenie jej dofinansowania na jego realizację lub też powierzenia wykonywania zadania publicznego poprzez udzielenie dotacji na jego realizację.
2. Wzajemnym informowaniu się o planowanych kierunkach działalności przez organy administracji publicznej oraz organizacje.
3. Konsultowaniu z organizacjami projektów aktów prawnych w dziedzinach dotyczących działalności statutowej organizacji.
4. Tworzeniu wspólnych zespołów o charakterze doradczym i inicjatywnym, składających się z przedstawicieli organizacji pozarządowych i administracji publicznej.

Rada Działalności Pożytku Publicznego
W ustawie jest również mowa o utworzeniu Rady Działalności Pożytku Publicznego, która będzie spełniała rolę organu opiniodawczo-doradczego ministra właściwego ds. zabezpieczenia społecznego (właściwego do wdrożenia ustawy). Jest powoływana na trzyletnia kadencję i do jej zadań należy m.in. wyrażanie opinii w sprawach dotyczących stosowania ustawy, wyrażanie opinii o rządowych projektach aktów prawnych dotyczących działalności pożytku publicznego oraz wolontariatu, udzielanie pomocy i wyrażanie opinii w przypadku zaistniałych sporów między organizacjami i organami administracji publicznej oraz uczestniczenie w postępowaniu kontrolnym, zbieranie i dokonywanie analizy informacji o prowadzonych kontrolach i ich skutkach. Rada składa się z dziesięciu przedstawicieli organów administracji publicznej oraz dziesięciu przedstawicieli organizacji pozarządowych, związków i porozumień organizacji oraz podmiotów kościelnych, których cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego.

Wolontariat
Ustawa wprowadza także uregulowania związane z wolontariatem. Wolontariuszem jest osoba (fizyczna), która dobrowolnie i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na rzecz organizacji pozarządowej albo podmiotów kościelnych, których cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego, organów administracji publicznej oraz jednostek podległych lub nadzorowanych przez organy administracji publicznej. Wolontariusze nie mogą być angażowani przez firmy komercyjne lub do działalności gospodarczej prowadzonej przez wyżej wymienione podmioty. Ustawa określa również warunki wykonywania przez wolontariuszy świadczeń określonych szczegółowo w porozumieniu z podmiotami, na rzecz których te świadczenia wykonują.

Pliki do pobrania

Nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie obowiązująca od dn. 12 marca 2010 (.pdf)

• Poleć znajomemu
• Zgłoś uwagi